Wie heeft de massagestoel uitgevonden? Het verhaal begint in 1954 in Osaka
Michael Roedeske
Eigenaar van Massagesessel Welt
Laatst bijgewerkt:
De eerste in serie geproduceerde massagestoel ter wereld werd in 1954 door Nobuo Fujimoto in Osaka gebouwd. Zijn materialen: hout, zachte ballen, fietskettingen en een autostuur. Uit zijn werkplaats ontstond het bedrijf Fujiiryoki, dat tot op de dag van vandaag massagestoelen bouwt en daarmee de oudste fabrikant in de branche is. Het allereerste exemplaar bestaat nog steeds. Het staat in de fabriek in Osaka en is sinds 2014 officieel erkend als Japans machinaal erfgoed.
Het idee komt uit het badhuis
In het Japan van de jaren vijftig hadden maar heel weinig woningen een eigen badkamer. Men waste zich in de sentō, het openbare badhuis, en daar kwam ’s avonds de hele buurt bijeen. Nobuo Fujimoto verkocht destijds schrobborstels voor de tegels van het badhuis. Tijdens zijn bezoeken aan klanten zag hij elke avond hetzelfde tafereel: mensen die na het werk in de kleedkamer zaten en gewoon moe waren.
Juist voor deze ruimte wilde hij iets bouwen. Een apparaat waarin je na het baden plaatsneemt en waarin je wordt gekneed, zonder dat er een masseur aanwezig hoeft te zijn. Hij bedacht meteen ook het bedrijfsmodel: de badgast gooit er een muntje van 10 yen in (volgens de huidige koopkracht ongeveer 40 cent) en wordt 3 minuten lang gemasseerd, terwijl de eigenaar van het badhuis meevertient aan het apparaat. Zo kwam de massagestoel ter wereld, als muntautomaat in de kleedkamer.
Hout, softballen, fietskettingen
In het naoorlogse Japan waren er nauwelijks kant-en-klare onderdelen te krijgen, dus bouwde Fujimoto met wat hij kon vinden. Voor de massagekoppen gebruikte hij zachte ballen, omdat het rubber daarvan qua elasticiteit dicht in de buurt komt van menselijke duimen. De aandrijving bestond uit afgedankte fietskettingen, de hoogteverstelling uit een aan de zijkant gemonteerd autostuur. Zo ontstond het ene prototype na het andere in zijn werkplaats in de wijk Abeno in Osaka, totdat in 1954 het eerste seriemodel klaar was: de Fuji Automatic Massage Machine.
Het apparaat kon precies één ding: de rug kneden. Twee massagekoppen bewogen links en rechts van de wervelkolom; de hoogte stelde je met de hand in via het wieltje aan de zijkant. Elektronica was er alleen in de vorm van een enkele schakelaar voor aan en uit. De eerste apparaten kostten ongeveer 70.000 yen, wat volgens de toenmalige vaste wisselkoers neerkwam op zo’n 820 D-Mark. Gecorrigeerd voor koopkracht is dat vandaag de dag ongeveer 480.000 yen of 2.500 euro, en gemeten aan het toenmalige startsalaris van een afgestudeerde van 7.800 yen per maand was dat zelfs zo’n 9 maandsalarissen. Toch pakte de gok met de badhuizen goed uit: de stoelen draaiden, de munten rolden binnen en Fujimoto’s familiebedrijfje met drie personen groeide uit tot een fabriek.
Eén uitvinder, of twee?
De ontstaansgeschiedenis kent echter nog meer namen. In Sakai, vlak naast Osaka, werkte Niichi Kawahara in diezelfde periode aan gemotoriseerde massageapparaten; uit zijn kring ontstond de fabrikant Thrive. Family Inada, eveneens uit Osaka, beweert de eerste volautomatische massagestoel in 1962 te hebben gebouwd. En vanaf 1969 betrad Panasonic als eerste grote concern de markt.
Er is echter maar één geval waarvan de datum, het ontvangen apparaat en een onafhankelijke keuring zijn gedocumenteerd: de start van de serieproductie in 1954 bij Fujiiryoki. Wat opvalt, is iets anders. Al deze namen komen uit één enkele regio. De massagestoel is een uitvinding uit de regio Osaka, net zoals het kwartshorloge uit Zwitserland komt.
Machine-erfgoed nr. 68
Hoe serieus Japan deze uitvinding neemt, blijkt uit een recente onderscheiding. Op 7 augustus 2014 heeft de Japanse Vereniging van Werktuigbouwkundig Ingenieurs (JSME) het eerste exemplaar uit 1954 uitgeroepen tot machine-erfgoed nr. 68. Op dezelfde lijst staan de eerste Shinkansen-treinen en de vroege motoren van Honda. De houten massagestoel uit het badhuis hoort daar nu officieel bij.
De geschiedenis van de massagestoel in een tijdlijn: van het handwiel tot AI
Wat daarna volgde, is het verhaal van één enkele vraag: hoe kan de mechanica dichter in de buurt komen van wat twee menselijke handen kunnen? De antwoorden van de ingenieurs, decennium na decennium:
| Jaar | Model | Wat er nieuw was |
|---|---|---|
| 1954 | Fuji automatische massagemachine | Eerste massagestoel in serieproductie: kneden, hoogte verstelbaar met een handwiel |
| 1965 | Fuji A-1 | 4 massagekoppen, schouders en onderrug tegelijkertijd |
| 1967 | Fuji C-3 | Klopmassage met voorgevormde massagekoppen |
| 1975 | Fuji MOTHER FM-52 | Kneden en kloppen in één apparaat, selecteerbaar met een schakelaar |
| 1979 | Dr. Roller FP-401 | Rolmassage langs de wervelkolom, verstelbare rugleuning |
| 1995 | Royal Chair MC-133 | Eerste stoel met alleen luchtkamers, voor het eerst voor kuiten en dijen |
| 2000 | AS-777 | Massagekoppen en luchtkamers gecombineerd |
| 2001 | CYBER-Relax AS-001 | 3D-puntnavigatie: de rollen werken ook in de diepte |
| 2012 | CYBER-RELAX AS-850 | 4D: de rollen variëren bovendien in snelheid |
| 2019 | CYBER-RELAX AS-2000 | AI-besturing met dubbele lichaamssensoren |
| 2025 | AS-R2300 | Touchscreen, 40 programma's, AI-navigatie; internationaal bekend als JP4000 |
De huidige generatie van deze serie heet in Japan AS-R2300. Buiten Japan verkoopt Fujiiryoki hetzelfde apparaat als JP4000; het is qua constructie identiek, op het typeplaatje na, en dat is precies wat wij hier hebben staan: Fujiiryoki JP4000.
Waarom juist Japan?
De massagestoel stond in Japan vanaf het begin op de plek waar iedereen kwam: eerst in het badhuis, later in de elektronicawinkel en in de woonkamer. Tegenwoordig staat er in ongeveer één op de tien Japanse huishoudens een massagestoel. De fabrikanten ontwikkelen dus al 70 jaar producten voor een massamarkt die voortdurend vergelijkt en vraag stelt.
Hoe ver deze cultuur reikt, blijkt uit de huidige voorzitter van Fujiiryoki, Tadahito Nakai, die in Japan de bijnaam ‘massagestoel-sommelier’ draagt. Zijn visie, vrij vertaald: het assortiment moet zo breed zijn dat elk gezinslid zijn eigen programma vindt, van kleinkind tot grootmoeder. Vanuit deze visie zijn de stoelen ontstaan die tegenwoordig ook bij ons in de showrooms staan.
Wat er uit 1954 in de fauteuils van vandaag zit
Als u vandaag in een Japanse massagestoel gaat zitten, gebeurt er in de eerste seconden iets wat Fujimoto zeker zou hebben bevallen: u wordt opgemeten. De rollen tasten je rug eenmaal af, van de nekwervelkolom tot aan het bekken, en onthouden waar je schouders zitten. Vervolgens word je precies daar gemasseerd waar in 1954 twee softballen hun baan volgden, alleen dan in 3D of 4D, met warmte en met luchtkamers tot in de kuiten.
De geschiedenis van de massagestoel is daarbij nooit onderbroken. Fujiiryoki produceert tot op de dag van vandaag, en ook andere Japanse massagestoelen zetten deze traditie voort. In onze showrooms staan de opvolgers van de houten stoel uit 1954 opgesteld, en u kunt ze een voor een uitproberen. Binnen twee minuten voelt uw lichaam wat er in 70 jaar ontwikkeling is bereikt. Als u van tevoren wilt bepalen welke stoel bij uw lichaam past: in vijf stappen naar de juiste stoel.
Veelgestelde vragen over de geschiedenis van de massagestoel
Wie heeft de massagestoel uitgevonden?
Nobuo Fujimoto, een voormalige borstelverkoper uit Osaka. In 1954 bouwde hij de Fuji Automatic Massage Machine, de eerste in serie geproduceerde massagestoel ter wereld, en richtte daarop het bedrijf Fujiiryoki op.
Hoeveel kostte de eerste massagestoel?
De eerste apparaten kostten ongeveer 70.000 yen, wat volgens de toenmalige wisselkoers neerkwam op zo’n 820 D-Mark. Dat kwam overeen met ongeveer 9 maandsalarissen van een Japanse universitair afgestudeerde, wat vandaag de dag, gecorrigeerd voor koopkracht, neerkomt op zo’n 2.500 euro. Ze verdienden hun geld als muntautomaten in het badhuis: 10 yen voor 3 minuten massage, destijds ruim 10 pfennig, omgerekend naar de huidige koopkracht ongeveer 40 cent. Het model A-1 uit 1965 kostte volgens Fujiiryoki 80.000 yen (destijds ongeveer 890 D-Mark), iets minder dan 4 maandsalarissen, vandaag de dag ongeveer 2.000 euro.
Bestaat die eerste massagestoel nog?
Ja. Het eerste exemplaar uit 1954 staat in de Fujiiryoki-fabriek in Osaka en werd op 7 augustus 2014 door de Japanse ingenieursvereniging JSME erkend als machine-erfgoed nr. 68.
Sinds wanneer bestaan er 3D-, 4D- en AI-massagestoelen?
De 3D-massage kwam in 2001 op de markt (Fujiiryoki AS-001), 4D met variabele snelheid in 2012 (AS-850) en de eerste AI-besturing met lichaamssensoren in 2019 (AS-2000).
Bronnen
- Fujiiryoki: De geschiedenis van de massagestoel (Japans)
- Geschiedenis van Fujiiryoki, hoofdstuk 1: De beginjaren vanaf 1954 (Japans)
- Fujiiryoki: het eerste apparaat als machine-erfgoed nr. 68 (Japans)
- Fujiiryoki Global: Geschiedenis van de massagestoel (Engels)
- nippon.com: De kunst en wetenschap van ontspanning (Engels)
- Omrekening en koopkracht: D-Mark-waarden tegen de vaste wisselkoersen uit het Bretton Woods-tijdperk (360 yen per Amerikaanse dollar; 4,20 D-Mark per Amerikaanse dollar, vanaf 1961: 4,00); Consumentenprijsindex Japan (prijzen sinds 1955 ongeveer verzevenvoudigd) en startsalarissen, langetermijnstatistieken JILPT; eurowaarden tegen de koers van 28-08-2026 (1 euro = 186 yen), afgerond.
Een overzicht van alle geëvalueerde onderzoeken, met informatie over de opzet, het aantal deelnemers en de resultaten, vindt u op de pagina ‘Onderzoeken naar massagestoelen’.
